گربه اسفینکس

تاریخچه و خاستگاه نژاد اسفینکس

بی‌مویی در گربه‌ها بارها به‌طور طبیعی در نقاط مختلف جهان دیده شده بود، اما نژاد امروزی اسفینکس از کانادا شروع شد. در سال ۱۹۶۶ در تورنتو، یک گربه خانگی موکوتاه بچه‌ای نر و بی‌مو به دنیا آورد که «پرون» نام گرفت. تلاش‌های اولیه برای ادامه این خط موفقیت چندانی نداشت و خط تورنتو تقریباً از دست رفت.

دو کشف بعدی پایه اصلی نژاد را ساختند. در میانه دهه ۱۹۷۰ در ایالت مینه‌سوتای آمریکا، در میان گربه‌های مزرعه یک خانواده، بچه‌گربه‌های بی‌مو متولد شدند؛ دو گربه ماده به نام‌های «اپیدرمیس» و «درمیس» به یک پرورش‌دهنده در اورگان سپرده شدند و در برنامه پرورشی نقش کلیدی پیدا کردند. در سال ۱۹۷۸ نیز سه بچه‌گربه بی‌مو در خیابان‌های تورنتو پیدا شدند و دو تای آن‌ها با یک گربه دوون رکس در هلند جفت‌گیری کردند و نسل‌هایی سالم‌تر و متنوع‌تر پدید آمد.

ژن مسئول بی‌مویی اسفینکس یک جهش مغلوب در ژن KRT71 است. چون این ژن مغلوب است، پرورش‌دهندگان برای حفظ تنوع ژنتیکی سال‌ها از آمیزش با گربه‌های موکوتاه استفاده کرده‌اند. امروز اسفینکس در انجمن‌های بزرگ جهانی مانند TICA و CFA به رسمیت شناخته می‌شود و نامش، با الهام از ابوالهول مصری، ربطی به خاستگاه واقعی‌اش ندارد.

ظاهر و ویژگی‌های ظاهری

اسفینکس گربه‌ای با جثه متوسط، بدنی عضلانی و سنگین‌تر از آن چیزی است که به چشم می‌آید. وزن گربه بالغ معمولاً بین ۳ تا ۵ کیلوگرم است و نرها کمی درشت‌ترند. سینه پهن، شکم گرد و کمی برآمده، پاهای نسبتاً بلند و دمی باریک و شلاقی از نشانه‌های این نژاد است.

• سر و صورت: سر کمی کشیده‌تر از پهنا، گونه‌های برجسته و پیشانی پرچین. چین‌خوردگی پوست به‌ویژه دور سر، شانه‌ها و پاها دیده می‌شود.
• گوش‌ها: بسیار بزرگ، پهن در قاعده و صاف ایستاده؛ مهم‌ترین نشانه ظاهری اسفینکس.
• چشم‌ها: درشت، بادامی‌شکل و کمی مورب، در هر رنگی.
• پوست: با کرک بسیار ریز که لمس آن را مخملی و گرم می‌کند. روی پل بینی، گوش‌ها و دم ممکن است موی کوتاه کمی دیده شود. سبیل‌ها معمولاً کوتاه، شکسته یا اصلاً وجود ندارند.
• رنگ‌ها: رنگ و طرح‌های گربه‌های معمولی، یعنی تک‌رنگ، تابی، لاک‌پشتی، کالرپوینت و دورنگ با سفید، روی خود پوست دیده می‌شود. رنگ پوست در زمستان و با تغییر دما ممکن است کمی تیره‌تر به نظر برسد.

خلق‌وخو و رفتار اسفینکس

اسفینکس را اغلب «گربه سگ‌مانند» می‌نامند. این گربه به صاحبش وابسته است، هنگام آمدن به خانه به استقبال می‌آید و در کارهای روزانه، از آشپزی تا کار با رایانه، دخالت می‌کند. بیشتر اسفینکس‌ها دوست دارند روی شانه یا زیر پتوی صاحبشان باشند؛ بخشی از این رفتار به نیاز آن‌ها به گرما برمی‌گردد.

این نژاد پرانرژی، کنجکاو و بازیگوش است و تا سنین بالا شیطنتش را حفظ می‌کند. معمولاً با غریبه‌ها راحت است، از مهمان استقبال می‌کند و با سگ‌ها و گربه‌های دیگر خوب کنار می‌آید. صدای اسفینکس بلند و آزاردهنده نیست، اما زیاد «حرف» می‌زند و با میو و صداهای کوتاه خواسته‌هایش را اعلام می‌کند.

روی دیگر این اجتماعی‌بودن، تحمل کم تنهایی است. اسفینکسی که ساعت‌های طولانی در خانه تنها بماند ممکن است بی‌قرار، پرسروصدا یا خراب‌کار شود. اگر بیشتر روز بیرون از خانه هستید، داشتن یک گربه همراه دیگر به آرامش او کمک زیادی می‌کند.

نگهداری از گربه اسفینکس

تغذیه

بدن اسفینکس برای حفظ دمای خود انرژی بیشتری مصرف می‌کند، به همین دلیل بسیاری از این گربه‌ها اشتهای زیادی دارند و به غذای کمی بیشتر از گربه‌های هم‌وزن خود نیاز پیدا می‌کنند. با این حال، شکم گرد طبیعی این نژاد را نباید با چاقی اشتباه گرفت و مقدار غذا باید بر اساس وزن و فعالیت گربه و با نظر دامپزشک تنظیم شود.

• غذای کامل و باکیفیت مخصوص گربه، با پروتئین حیوانی بالا، پایه رژیم است.
• ترکیب غذای خشک و غذای مرطوب (پوچ یا کنسرو) کمک می‌کند گربه آب بیشتری دریافت کند؛ این موضوع برای سلامت کلیه و مجاری ادراری مهم است.
• آب تازه را در چند ظرف یا با آب‌خوری چرخشی در دسترس بگذارید، به‌ویژه در تابستان‌های گرم.
• رژیم غذایی بر میزان چربی پوست هم اثر دارد؛ تغییر ناگهانی غذا گاهی باعث چرب‌تر شدن پوست یا لکه‌های پوستی می‌شود، پس تغییرات را تدریجی انجام دهید.

آراستگی و نظافت

بی‌مو بودن به معنی کم‌زحمت بودن نیست. چربی طبیعی پوست، که در گربه‌های معمولی جذب مو می‌شود، در اسفینکس روی پوست می‌ماند و لکه‌های چرب روی مبل و رختخواب به جا می‌گذارد.

• حمام: بیشتر اسفینکس‌ها هر یک تا دو هفته به حمام با آب ولرم و شامپوی ملایم مخصوص گربه نیاز دارند. پس از حمام، گربه را کامل خشک کنید تا سرما نخورد.
• چین‌های پوست: بین حمام‌ها، چین‌ها را با دستمال مرطوب و بدون عطر پاک کنید.
• گوش‌ها: گوش‌های بزرگ و بی‌موی اسفینکس جرم بیشتری تولید می‌کنند و معمولاً هفته‌ای یک بار به تمیز کردن نیاز دارند.
• ناخن‌ها: چربی و کثیفی زیر و اطراف ناخن جمع می‌شود؛ ناخن‌ها را مرتب کوتاه و اطرافشان را تمیز کنید.
• چشم‌ها: نبود مژه یعنی ترشحات بیشتر چشم؛ گوشه چشم‌ها را با پنبه مرطوب پاک کنید.

بازی و تحرک

اسفینکس پرتحرک است و از بالا رفتن، پریدن و دنبال کردن اسباب‌بازی لذت می‌برد. روزانه دست‌کم دو نوبت ۱۵ دقیقه‌ای بازی فعال با چوب پر، توپ یا اسباب‌بازی‌های پازلی غذا پیشنهاد می‌شود. درخت گربه بلند، اسکرچر عمودی و قفسه‌های دیواری نیاز او به بالا رفتن را برآورده می‌کند و از خراشیدن مبل‌ها جلوگیری می‌کند.

زندگی در آپارتمان

اسفینکس باید گربه‌ای کاملاً خانگی باشد. پوست بدون مو در برابر سرما، زخم و آفتاب‌سوختگی محافظتی ندارد و حتی نشستن طولانی پشت پنجره آفتاب‌گیر ممکن است پوست روشن را بسوزاند. در آپارتمان، دمای اتاق را معتدل نگه دارید، تخت گرم یا پتوی نرم در اختیارش بگذارید و در زمستان در صورت لرزیدن از لباس نخی مخصوص گربه استفاده کنید. در تابستان‌های داغ، کولر یا پنکه را مستقیم رو به گربه نگیرید و جای خنک و سایه را برایش فراهم کنید. جعبه خاک را تمیز نگه دارید؛ اسفینکس به تمیزی جای دستشویی حساس است.

آموزش اسفینکس

هوش بالا و علاقه به جلب توجه، اسفینکس را به یکی از آموزش‌پذیرترین نژادهای گربه تبدیل کرده است. بسیاری از این گربه‌ها یاد می‌گیرند به اسم خود واکنش نشان دهند، اسباب‌بازی بیاورند، با قلاده و بند در محیط امن راه بروند یا با کلیکر حرکات ساده‌ای انجام دهند.

• از تشویق مثبت، یعنی خوراکی کوچک و نوازش، استفاده کنید و هرگز تنبیه نکنید.
• جلسه‌های آموزش کوتاه، حدود ۵ دقیقه، و چند بار در روز بهتر از یک جلسه طولانی است.
• عادت دادن به حمام، کوتاه کردن ناخن و تمیز کردن گوش را از بچگی شروع کنید تا در بزرگسالی کار راحت‌تری داشته باشید.
• برای کنترل رفتارهای جلب‌توجه، بی‌توجهی به رفتار ناخواسته و پاداش به رفتار آرام مؤثرتر از دعوا کردن است.

سلامت و بیماری‌های شایع

مهم‌ترین نگرانی سلامت در اسفینکس بیماری قلبی است. در پژوهشی که سال ۲۰۱۲ روی ۱۱۴ گربه اسفینکس انجام شد، حدود ۳۴ درصد گربه‌ها ناهنجاری قلبی داشتند که بیشترشان به کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک (HCM) و دیسپلازی دریچه میترال مربوط بود. به همین دلیل پرورش‌دهندگان مسئول، گربه‌های مولد را مرتب با اکوکاردیوگرافی بررسی می‌کنند.

• کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک: ضخیم شدن دیواره قلب که ممکن است سال‌ها بی‌علامت بماند. معاینه سالانه و در صورت توصیه دامپزشک، اکوی قلب اهمیت دارد.
• مشکلات پوستی: آکنه، تجمع چربی، عفونت‌های قارچی یا باکتریایی و آفتاب‌سوختگی.
• سندرم میاستنی مادرزادی: یک بیماری ارثی عصبی‌عضلانی که در هفته‌های اول زندگی با ضعف عضلات و افتادگی سر و گردن خود را نشان می‌دهد. آزمایش ژنتیکی آن وجود دارد.
• عفونت‌های تنفسی در بچه‌گربه‌ها: بچه‌گربه‌های اسفینکس در برابر سرما و عفونت‌های تنفسی حساس‌ترند.
• مشکلات دندان و لثه: مسواک زدن منظم و معاینه دندان به پیشگیری کمک می‌کند.

عقیم‌سازی در سن مناسب، واکسیناسیون منظم و چکاپ سالانه، پایه مراقبت از اسفینکس است. هنگام خرید، از پرورش‌دهنده درباره سابقه بررسی قلب والدین سؤال کنید. اطلاعات این بخش جنبه آگاهی‌بخشی دارد و جایگزین معاینه و نظر دامپزشک نیست.

اسفینکس برای چه کسانی مناسب است؟

اسفینکس برای کسانی مناسب است که بیشتر وقت در خانه‌اند، گربه‌ای اجتماعی و چسبنده می‌خواهند و از مراقبت منظم پوست خسته نمی‌شوند. خانواده‌هایی با کودکان آرام و بزرگ‌تر، و خانه‌هایی که گربه یا سگ مهربان دیگری دارند، معمولاً محیط خوبی برای این نژادند.

• مناسب است اگر: گربه‌ای همیشه همراه و پرحرف می‌خواهید، در آپارتمان زندگی می‌کنید و حاضرید هر هفته یا دو هفته یک بار گربه را حمام کنید.
• مناسب نیست اگر: ساعت‌های طولانی بیرون از خانه هستید، خانه‌تان در زمستان سرد است یا گربه‌ای مستقل و کم‌توقع می‌خواهید.
• درباره آلرژی: اسفینکس ضدحساسیت نیست. پروتئین Fel d 1 که عامل اصلی حساسیت به گربه است در بزاق و ترشحات پوست وجود دارد، نه فقط در مو. افراد حساس پیش از آوردن اسفینکس به خانه بهتر است مدتی را در کنار این نژاد بگذرانند.