گربه پرشین

تاریخچه و خاستگاه نژاد پرشین

نام این نژاد از ایران گرفته شده و ریشه آن به گربه‌های مودار شرق نسبت داده می‌شود. یکی از قدیمی‌ترین گزارش‌های اروپایی متعلق به پیترو دلاواله، جهانگرد ایتالیایی، است که در حدود سال ۱۶۲۰ میلادی از گربه‌های بسیار زیبای خراسان نوشت و قصد داشت آن‌ها را به رم ببرد؛ هرچند سندی قطعی از اینکه این گربه‌ها واقعاً به ایتالیا رسیده باشند در دست نیست. در همان دوره گزارش‌هایی هم از ورود گربه‌های مودار از شام به فرانسه وجود دارد.

پرشین در نخستین نمایشگاه سازمان‌یافته گربه در کریستال پالاس لندن در سال ۱۸۷۱ حضور داشت و از همان زمان به یکی از محبوب‌ترین نژادهای نمایشی تبدیل شد. پرورش‌دهندگان بریتانیایی و سپس آمریکایی در قرن بیستم شکل سر، کوتاهی پوزه و حجم پوشش را تغییر دادند. جالب است بدانید پژوهش‌های ژنتیکی نشان داده‌اند پرشین امروزی از نظر ژنتیکی به گربه‌های اروپای غربی نزدیک‌تر است تا گربه‌های خاورمیانه؛ یعنی نام «ایرانی» بیشتر به تاریخچه و افسانه این نژاد برمی‌گردد تا به تبار امروزی آن.

چند شاخه مهم هم از دل پرشین بیرون آمد. رنگ چینچیلا در دهه ۱۸۸۰ در انگلستان به وجود آمد. در حدود سال ۱۹۵۰ با آمیزش پرشین و سیامی، الگوی رنگی نقطه‌ای (کالرپوینت) به پرشین منتقل شد که امروز با نام هیمالیایی شناخته می‌شود. نسخه موکوتاه پرشین هم با نام اگزوتیک شورت‌هیر نژادی جداگانه است.

در ایران نیز، بسیاری از گربه‌هایی که با نام «گربه ایرانی» یا «پرشین» نگهداری می‌شوند در واقع گربه‌های مودار دورگه یا بدون شناسنامه‌اند. این موضوع ایرادی ندارد، اما اگر به دنبال پرشین اصیل هستید، شناسنامه نژادی و آزمایش‌های ژنتیکی والدین اهمیت زیادی دارد.

ظاهر و ویژگی‌های ظاهری

پرشین گربه‌ای با بدن کابی یعنی جمع‌وجور، پهن و عضلانی، پاهای کوتاه و کلفت و دمی کوتاه و پرمو است. سر گرد و بزرگ است، گوش‌ها کوچک و با نوک گرد، و چشم‌ها درشت و گرد. وزن بالغ‌ها معمولاً بین ۳ تا ۷ کیلوگرم است و نرها سنگین‌تر از ماده‌ها هستند؛ با این حال حجم زیاد مو باعث می‌شود پرشین بزرگ‌تر از وزن واقعی‌اش به نظر برسد.

پوشش: موی پرشین بلند، نرم و دولایه است و دور گردن یالی پرپشت تشکیل می‌دهد. لایه زیرین متراکم همان چیزی است که به‌سرعت گره می‌خورد و ریزش فراوانی دارد.

دال‌فیس در برابر پکی‌فیس: مهم‌ترین تفاوت میان پرشین‌ها شکل صورت است.

• دال‌فیس (Doll-face) یا پرشین سنتی: پوزه کوتاه اما مشخص، بینی در جای طبیعی و چهره‌ای شبیه عروسک. این تیپ به شکل اولیه نژاد نزدیک‌تر است و معمولاً مشکلات تنفسی و اشک‌ریزش کمتری دارد.
• پکی‌فیس یا اکستریم/فلت‌فیس (Peke-face, Ultra-type): صورت بسیار صاف که بینی تقریباً هم‌سطح چشم‌ها یا بالاتر از آن قرار دارد. این ظاهر از اواخر دهه ۱۹۵۰ با انتخاب هدفمند در نمایشگاه‌ها رواج یافت. همین صافی صورت پیامدهای سلامتی جدی دارد که در بخش سلامت توضیح داده شده است.

رنگ‌ها: پرشین تقریباً در همه رنگ‌ها و الگوها دیده می‌شود: سفید، مشکی، آبی، کرم، قرمز، شکلاتی، یاسی، تابی، کالیکو، دورنگ، دودی، چینچیلای نقره‌ای و طلایی، و الگوی نقطه‌ای در هیمالیایی‌ها. رنگ چشم بسته به رنگ پوشش مسی، سبز، آبی یا دورنگ است.

خلق‌وخو و رفتار پرشین

پرشین به آرامی و وقار شهرت دارد. این گربه معمولاً اهل پریدن روی قفسه‌ها و دویدن در خانه نیست و ترجیح می‌دهد جایی نرم و آفتابی پیدا کند و ساعت‌ها استراحت کند. صدایش ملایم است و کم میو می‌کند؛ بیشتر با نگاه و نزدیک شدن خواسته‌اش را نشان می‌دهد.

پرشین به خانواده‌اش وابسته می‌شود و از نوازش و در آغوش بودن لذت می‌برد، اما معمولاً گربه‌ای چسبنده و پرتوقع نیست. روال ثابت را دوست دارد؛ تغییرات ناگهانی مثل جابه‌جایی خانه، مهمانی‌های شلوغ یا سروصدای زیاد ممکن است آن را مضطرب کند و باعث شود چند ساعت زیر تخت پنهان شود. با غریبه‌ها در ابتدا محتاط است.

این نژاد معمولاً با گربه‌های آرام دیگر و حتی سگ‌های ملایم کنار می‌آید. با کودکان هم سازگار است، به شرطی که کودک یاد گرفته باشد گربه را آرام بغل کند و موهایش را نکشد. پرشین بازیگوشی کوتاه و ملایم دارد؛ چند دقیقه دنبال کردن یک اسباب‌بازی پَری برایش کافی است.

نگهداری از گربه پرشین

تغذیه

پرشین به دلیل کم‌تحرکی مستعد اضافه‌وزن است، پس مقدار غذا باید بر اساس وزن ایده‌آل و نه اشتهای گربه تنظیم شود. غذای کامل و باکیفیت ویژه گربه، با پروتئین حیوانی به‌عنوان جزء اصلی، پایه رژیم است. ترکیب غذای خشک و غذای مرطوب (پوچ یا کنسرو) برای این نژاد مفید است، چون غذای مرطوب آب بیشتری به بدن می‌رساند و به سلامت کلیه و مجاری ادراری کمک می‌کند؛ موضوعی که برای نژادی با زمینه بیماری کلیوی اهمیت دارد.

صورت پهن پرشین برداشتن غذا را سخت‌تر می‌کند. بعضی برندها غذای خشک با شکل دانه مخصوص پرشین دارند و ظرف کم‌عمق و پهن هم کار را آسان‌تر می‌کند. آب تازه را در چند نقطه خانه بگذارید؛ بسیاری از گربه‌ها با آبخوری فواره‌ای بیشتر آب می‌نوشند. غذاهایی که به کنترل گلوله‌های مو کمک می‌کنند، برای این نژاد پرریزش مفیدند. از دادن غذای سفره، شیر گاو و غذای پرنمک خودداری کنید.

آراستگی و نظافت

مهم‌ترین بخش نگهداری از پرشین همین است. موی بلند پرشین باید هر روز با شانه فلزی دندانه‌دار و برس نرم شانه شود؛ به‌خصوص زیر بغل، پشت گوش‌ها، شکم و اطراف ران که زودتر گره می‌خورند. اگر گره‌ها رها شوند به نمد تبدیل می‌شوند، پوست زیرشان تحریک یا عفونی می‌شود و معمولاً تنها راه، تراشیدن مو است.

حمام کردن هر چند هفته یک‌بار با شامپوی مخصوص گربه و خشک کردن کامل با سشوار ملایم به تمیز ماندن پوشش کمک می‌کند. موهای اطراف مقعد را کوتاه نگه دارید تا مدفوع به آن نچسبد. چشم‌های پرشین، به‌ویژه در تیپ‌های صورت‌صاف، اغلب اشک‌ریزش دارند؛ روزانه اطراف چشم را با پنبه یا گاز مرطوب تمیز کنید تا لکه قهوه‌ای و التهاب پوستی ایجاد نشود. کوتاه کردن ناخن‌ها هر دو تا سه هفته و بررسی گوش‌ها و دندان‌ها را هم فراموش نکنید.

بازی و تحرک

پرشین به ورزش سنگین نیاز ندارد، اما روزانه دو یا سه نوبت بازی کوتاه ده‌دقیقه‌ای با چوب پر، توپ‌های سبک یا اسباب‌بازی‌های پازلی غذا هم وزنش را کنترل می‌کند و هم ذهنش را فعال نگه می‌دارد. درخت گربه کوتاه و پایدار و اسکرچر افقی یا عمودی محکم برای تیز کردن ناخن لازم است. چون پرشین معمولاً پرش‌های بلند انجام نمی‌دهد، طبقات درخت گربه نباید خیلی بلند باشند. در گرما بازی را به ساعات خنک روز منتقل کنید.

زندگی در آپارتمان

پرشین یکی از مناسب‌ترین نژادها برای آپارتمان است. آرام است، کم سروصدا می‌کند و نیازی به حیاط ندارد؛ بهتر است کاملاً داخل خانه زندگی کند، چون پوشش بلندش در بیرون به‌سرعت کثیف و گره‌خورده می‌شود.

مهم‌ترین چالش آپارتمان‌نشینی در شهرهایی مثل تهران، گرمای تابستان است. پرشین، به‌ویژه پرشین صورت‌صاف، گرما را بسیار بد تحمل می‌کند و در معرض گرمازدگی است. خانه را خنک نگه دارید، گربه را در اتاق بسته و بدون تهویه یا در ماشین رها نکنید و همیشه آب خنک در دسترس بگذارید. کوتاه کردن موی بدن (نه تراشیدن کامل) توسط آرایشگر باتجربه هم در تابستان کمک می‌کند. ظرف خاک باید بزرگ، تمیز و با خاک کم‌گرد باشد؛ هر روز تمیزش کنید، چون پرشین به ظرف خاک کثیف حساس است و موهای بلندش خاک را با خود به خانه می‌آورد. نصب توری محکم روی پنجره‌ها و بالکن برای همه گربه‌ها ضروری است.

آموزش پرشین

پرشین گربه‌ای باهوش اما کم‌انگیزه برای انجام حرکات نمایشی است. با این حال آموزش‌های پایه را به‌خوبی یاد می‌گیرد: استفاده از ظرف خاک، استفاده از اسکرچر به جای مبل، آمدن با شنیدن اسم یا صدای ظرف غذا و آرام ماندن هنگام شانه کردن.

مهم‌ترین آموزش برای این نژاد، عادت دادن به آراستگی از بچگی است. از همان هفته‌های اول هر روز چند دقیقه بچه گربه را شانه کنید، به پنجه‌ها و صورتش دست بزنید و بعد پاداش بدهید. همین کار را با باکس حمل و حمام کوتاه هم انجام دهید. تشویق با خوراکی کوچک و صدای ملایم بهترین روش است؛ تنبیه، داد زدن یا آب پاشیدن فقط اعتماد گربه را از بین می‌برد. جلسات آموزشی را کوتاه و در زمان آرامی از روز نگه دارید.

سلامت و بیماری‌های شایع

پرشین در کنار زیبایی، یکی از نژادهایی است که بیشترین مشکلات سلامتی ارثی و ساختاری را دارد. مطالعات مختلف در بریتانیا و سوئد میانگین عمر این نژاد را حدود ۱۱ تا ۱۴ سال گزارش کرده‌اند، اما پرشین سالم و خوب نگهداری‌شده می‌تواند بیشتر هم عمر کند. مطالب این بخش جنبه آگاهی‌بخشی دارد و جایگزین معاینه و تشخیص دامپزشک نیست.

• بیماری کلیه پلی‌کیستیک (PKD): بیماری ارثی که در آن کیست‌هایی در کلیه تشکیل می‌شوند و به‌تدریج به نارسایی کلیه می‌رسد. در مطالعات، شیوع آن در پرشین‌ها حدود ۳۶ تا ۴۹ درصد گزارش شده و نارسایی کلیه معمولاً در میانسالی، به‌طور میانگین حدود ۷ سالگی، ظاهر می‌شود. آزمایش ژنتیکی والدین و سونوگرافی کلیه بهترین راه پیشگیری است.
• مشکلات ناشی از صورت صاف (براکی‌سفالی): سوراخ‌های بینی تنگ، کام نرم بلند و خروپف، تنفس دهانی و تحمل کم گرما و ورزش. هرچه صورت صاف‌تر باشد این مشکلات شدیدتر است.
• مشکلات چشم: اشک‌ریزش دائمی به دلیل شکل مجرای اشکی، برگشت پلک به داخل (انتروپیون)، زخم قرنیه و التهاب. آتروفی پیشرونده شبکیه (PRA) هم به‌صورت ارثی در این نژاد گزارش شده است.
• مشکلات دندان و فک: کوچک بودن فک باعث نامرتبی دندان‌ها و تجمع جرم می‌شود؛ معاینه منظم دندان و مسواک زدن توصیه می‌شود.
• کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک (HCM): ضخیم شدن دیواره قلب که در پرشین‌ها هم دیده می‌شود. معاینه قلب و در صورت لزوم اکوکاردیوگرافی کمک می‌کند.
• مشکلات پوستی و قارچی: پوشش بلند و متراکم اگر مرتب شانه نشود، زمینه درماتیت، قارچ پوستی و نمدی شدن مو را فراهم می‌کند.

برای کاهش این خطرها، پرشین را از پرورش‌دهنده‌ای تهیه کنید که نتیجه آزمایش PKD والدین را نشان می‌دهد و صورت‌های افراطی را پرورش نمی‌دهد. پرشین دال‌فیس با بینی مشخص معمولاً گزینه سالم‌تری است. عقیم‌سازی، واکسیناسیون منظم، ضدانگل و چکاپ سالانه، و پس از ۷ سالگی آزمایش خون و ادرار برای پایش کلیه توصیه می‌شود. علائمی مثل پرنوشی و پرادراری، کاهش وزن، تنفس دهانی، یا ترشح چرکی چشم دلیلی برای مراجعه فوری به دامپزشک است.

پرشین برای چه کسانی مناسب است؟

پرشین برای کسانی مناسب است که خانه‌ای آرام دارند و دنبال گربه‌ای آرام، کم‌سروصدا و اهل استراحت هستند: افراد شاغل با برنامه منظم، زوج‌ها، سالمندان و خانواده‌هایی با کودکان بزرگ‌تر و آرام. اگر در آپارتمان زندگی می‌کنید و حیاط ندارید، پرشین با زندگی داخل خانه به‌خوبی کنار می‌آید.

در عوض، این نژاد برای کسی که وقت یا حوصله شانه کردن روزانه ندارد، به موی گربه روی لباس و مبل حساس است، یا هزینه و زمان مراقبت‌های دامپزشکی منظم را در نظر نگرفته، انتخاب درستی نیست. خانه‌های بسیار شلوغ و پرسروصدا و خانه‌هایی که در تابستان تهویه مناسب ندارند هم برای پرشین مناسب نیستند. اگر ظاهر پرشین را دوست دارید اما زمان آراستگی ندارید، اگزوتیک شورت‌هیر یا بریتیش شورت‌هیر را هم بررسی کنید.