سگ شارپی

تاریخچه و خاستگاه نژاد شارپی

شارپی از جنوب چین، به‌ویژه منطقهٔ گوانگدونگ، برخاسته است. مجسمه‌های سفالی سگ‌هایی شبیه به او از دوران سلسلهٔ هان، حدود دو هزار سال پیش، به دست آمده و بسیاری از پژوهشگران شارپی را از قدیمی‌ترین نژادهای جهان می‌دانند. این سگ در روستاهای چین کارهای مختلفی انجام می‌داد: نگهبانی از خانه و مزرعه، شکار گراز وحشی و گله‌داری. پوست شل و موی زبرش هم این تصور را ایجاد کرده که برای سگ‌جنگی به کار رفته است؛ پوست چین‌خورده اجازه می‌داد سگ حتی پس از گاز گرفته شدن بچرخد و از خود دفاع کند.

در قرن بیستم، با تحولات سیاسی چین و مالیات‌های سنگین بر نگهداری سگ، جمعیت شارپی به‌شدت کم شد. در سال ۱۹۷۳ «ماتگو لا»، پرورش‌دهنده‌ای از هنگ‌کنگ، با انتشار درخواستی در یک مجلهٔ آمریکایی خواستار نجات این نژاد شد و در اواخر دههٔ ۱۹۷۰ شارپی به‌عنوان کمیاب‌ترین سگ جهان شناخته می‌شد. علاقه‌مندان آمریکایی برنامهٔ پرورش گسترده‌ای را آغاز کردند و باشگاه سگ‌داران آمریکا (AKC) در سال ۱۹۹۲ این نژاد را به‌طور کامل به رسمیت شناخت. امروز دو تیپ کلی دیده می‌شود: تیپ غربی با چین‌های بیشتر و پوزهٔ گوشتالو (میت‌ماوت) و تیپ سنتی چینی با پوست کم‌چین‌تر و پوزهٔ باریک‌تر (بون‌ماوت).

ظاهر و ویژگی‌های ظاهری

شارپی سگی متوسط، مربعی‌شکل، فشرده و عضلانی است. طبق استاندارد AKC قد آن ۴۶ تا ۵۱ سانتی‌متر و وزن ۲۰ تا ۲۷ کیلوگرم است و استاندارد FCI قد ۴۴ تا ۵۱ سانتی‌متر را می‌پذیرد.

• چین‌وچروک: تولهٔ شارپی تقریباً در تمام بدن چین دارد، اما در سگ بالغ چین‌ها بیشتر به سر، گردن و شانه‌ها محدود می‌شود.
• سر و پوزه: سر بزرگ و پوزهٔ پهن و پر که به «سر اسب آبی» تشبیه می‌شود. گوش‌ها بسیار کوچک، مثلثی و تاشده به سمت چشم‌اند.
• زبان: آبی‌سیاه؛ شارپی و چاو چاو تنها نژادهایی‌اند که این ویژگی را دارند. در رنگ‌های روشن و رقیق ممکن است زبان بنفش کم‌رنگ باشد.
• پوشش: کوتاه، صاف‌نشده و بسیار زبر که در جهت مخالف دست را می‌خراشد. دو نوع پذیرفته‌شده دارد: «هورس‌کوت» با موی بسیار کوتاه و خشن و «براش‌کوت» با موی کمی بلندتر تا حدود ۲٫۵ سانتی‌متر. نوع «بیرکوت» با موی بلند در استانداردها پذیرفته نیست.
• دم: ضخیم در ریشه، بلند نصب‌شده و حلقه‌شده روی پشت.
• رنگ‌ها: همهٔ رنگ‌های یکدست به جز سفید، از جمله کرم، حنایی، قرمز، شکلاتی، سیاه و رنگ‌های رقیق مانند آبی و یاسی.

خلق‌وخو و رفتار شارپی

شارپی سگی آرام، باوقار و مستقل است. با خانوادهٔ خود عمیقاً وفادار و محافظ است، اما ابراز علاقه‌اش معمولاً بی‌سروصدا و کم‌هیجان است. بسیاری از شارپی‌ها به یک نفر از اعضای خانواده وابستگی بیشتری پیدا می‌کنند.

با غریبه‌ها سرد و بدگمان است و از دست زدن افراد ناآشنا خوشش نمی‌آید؛ همین ویژگی او را نگهبانی طبیعی می‌کند، اما بدون اجتماعی‌سازی کافی ممکن است به پرخاشگری تبدیل شود. شارپی معمولاً با سگ‌های دیگر، به‌ویژه هم‌جنس‌ها، سازگاری کمی دارد و ممکن است حیوانات کوچک را تعقیب کند.

از نکات مثبت او می‌توان به تمیزی اشاره کرد: شارپی معمولاً خیلی زود به دستشویی کردن بیرون از خانه عادت می‌کند، بوی کمی دارد و کم پارس می‌کند. میدان دید محدود به دلیل چشم‌های فرورفته باعث می‌شود اگر ناگهانی از پهلو یا پشت به او نزدیک شوید، غافلگیر شود؛ بهتر است از روبه‌رو به او نزدیک شد.

نگهداری از سگ شارپی

تغذیه

غذای خشک باکیفیت مخصوص نژادهای متوسط، در دو وعدهٔ روزانه، برای بیشتر شارپی‌ها مناسب است. این نژاد به حساسیت‌های غذایی و پوستی مستعد است؛ اگر خارش، قرمزی پوست یا عفونت مکرر گوش دیدید، با دامپزشک دربارهٔ غذای هیپوآلرژنیک یا رژیم حذفی مشورت کنید. شارپی تمایل به کم‌تحرکی و چاقی دارد، بنابراین مقدار غذا را بر اساس وزن هدف تنظیم کنید و تشویقی‌ها را محدود نگه دارید.

• برخی شارپی‌ها دچار کمبود ویتامین B12 می‌شوند؛ کاهش اشتها، اسهال مزمن یا کاهش وزن را جدی بگیرید.
• آب تازه همیشه در دسترس باشد؛ مصرف کافی آب برای سلامت کلیه‌ها اهمیت دارد.

آراستگی و نظافت

موی کوتاه شارپی نیاز به آرایش پیچیده ندارد و هفته‌ای یک بار برس زدن با دستکش لاستیکی یا برس نرم کافی است. ریزش مو متوسط است و در فصل‌های تغییر هوا بیشتر می‌شود. مهم‌ترین بخش نظافت شارپی، مراقبت از چین‌ها، گوش‌ها و چشم‌هاست:

• چین‌های پوست: چند بار در هفته لای چین‌ها، به‌ویژه دور صورت، را با دستمال مرطوب بدون عطر تمیز و سپس کاملاً خشک کنید. رطوبت باقی‌مانده عامل اصلی عفونت پوست است.
• گوش‌ها: مجرای گوش شارپی تنگ است و به عفونت مستعد است؛ هفته‌ای یک بار با محلول توصیه‌شدهٔ دامپزشک تمیز شود.
• چشم‌ها: آبریزش، پلک زدن مکرر یا قرمزی را بررسی کنید؛ ممکن است نشانهٔ آنتروپیون باشد.
• حمام هر یک تا دو ماه با شامپوی ملایم و خشک کردن کامل لای چین‌ها.

ورزش و تحرک

شارپی انرژی متوسطی دارد و روزانه ۳۰ تا ۶۰ دقیقه پیاده‌روی، تقسیم‌شده در دو نوبت، همراه با کمی بازی برایش کافی است. در فضای باز همیشه قلاده داشته باشد، چون ممکن است حیوانات کوچک را تعقیب کند یا با سگ‌های دیگر درگیر شود.

• شارپی تحمل گرما و رطوبت بالا را ندارد؛ در تابستان‌های ایران فقط در ساعات خنک صبح و شب پیاده‌روی کنید.
• سرمای شدید هم برای موی کوتاه او مناسب نیست؛ زندگی دائمی در حیاط توصیه نمی‌شود.

نگهداری در آپارتمان

شارپی به دلیل آرامش، کم‌پارسی و تمیزی، با زندگی آپارتمانی سازگاری خوبی دارد؛ به شرط اینکه پیاده‌روی روزانه‌اش انجام شود. خانه باید در تابستان خنک باشد و کف آن خشک نگه داشته شود. در مجتمع‌های مسکونی، به دلیل حساسیت شارپی به غریبه‌ها و سگ‌های دیگر، استفاده از قلاده در راهرو و آسانسور و آشنا کردن تدریجی او با همسایه‌ها لازم است.

آموزش شارپی

شارپی باهوش است، اما مستقل و گاهی لجباز؛ برای خشنود کردن صاحبش کار نمی‌کند، بلکه باید دلیلی برای همکاری داشته باشد. آموزش با تقویت مثبت، پاداش خوراکی و جلسه‌های کوتاه و ثابت بهترین نتیجه را می‌دهد. برخورد خشن و تنبیه بدنی، اعتماد این سگ را از بین می‌برد و ممکن است واکنش دفاعی ایجاد کند.

• اجتماعی‌سازی زودهنگام: مهم‌ترین بخش تربیت شارپی است. از ۸ هفتگی تا یک‌سالگی او را به‌طور منظم و کنترل‌شده با آدم‌ها، کودکان، سگ‌های آرام، صداها و محیط‌های مختلف آشنا کنید.
• عادت به لمس شدن: چون نظافت چین‌ها، گوش‌ها و چشم‌ها همیشگی است، از تولگی او را به لمس شدن صورت و گوش‌ها با پاداش عادت دهید.
• قوانین ثابت: همهٔ اعضای خانواده باید قوانین یکسانی داشته باشند.
• کلاس‌های آموزش تولهٔ گروهی، در صورت دسترسی، برای این نژاد بسیار مفیدند.

سلامت و بیماری‌های شایع

شارپی معمولاً ۸ تا ۱۲ سال عمر می‌کند و چند بیماری ارثی در این نژاد شایع‌تر است:

• تب خانوادگی شارپی: دوره‌های تب بالا و ناگهانی، اغلب همراه با تورم مفصل مچ پا و پوزه، که معمولاً ۱ تا ۳ روز طول می‌کشد. این بیماری ممکن است در درازمدت به آمیلوئیدوز منجر شود.
• آمیلوئیدوز کلیوی: رسوب پروتئین غیرطبیعی در کلیه‌ها که به نارسایی کلیه می‌انجامد؛ آزمایش خون و ادرار منظم برای تشخیص زودهنگام اهمیت دارد.
• آنتروپیون: برگشتن پلک به داخل که مژه‌ها را به قرنیه می‌ساید و دردناک است؛ در شارپی بسیار شایع است و اغلب نیاز به جراحی دارد.
• عفونت‌های پوستی و گوش: چین‌های پوست و مجرای گوش تنگ، محیط مناسبی برای رشد باکتری و قارچ است.
• کم‌کاری تیروئید: با چاقی، بی‌حالی و مشکلات پوستی همراه است و با دارو کنترل می‌شود.

پیش از خرید توله، دربارهٔ سابقهٔ تب شارپی و جراحی پلک در والدین سؤال کنید. این اطلاعات آگاهی‌بخش است و جایگزین معاینه و تشخیص دامپزشک نیست؛ هر تب یا تورم ناگهانی را با دامپزشک در میان بگذارید.

شارپی برای چه کسانی مناسب است؟

شارپی برای کسانی مناسب است که سگی آرام، تمیز و وفادار می‌خواهند که به ورزش خیلی زیاد نیاز ندارد و از خانه و خانواده محافظت می‌کند. صاحبان باتجربه، زوج‌ها و خانواده‌هایی با کودکان بزرگ‌تر و محیطی آرام، به‌ویژه ساکنان آپارتمان که خانهٔ خنکی دارند، می‌توانند صاحبان خوبی برای او باشند. صاحب شارپی باید آمادهٔ صرف وقت برای نظافت چین‌ها و گوش‌ها و هزینه‌های احتمالی درمان باشد.

این نژاد برای این افراد توصیه نمی‌شود:

• صاحبان سگ تازه‌کار که تجربهٔ اجتماعی‌سازی و آموزش سگ‌های مستقل را ندارند
• خانه‌هایی که رفت‌وآمد زیاد مهمان دارند یا سگ‌های دیگری، به‌ویژه هم‌جنس، در آن زندگی می‌کنند
• خانواده‌هایی با کودکان خردسال که ممکن است حریم سگ را رعایت نکنند
• کسانی که سگی بسیار اجتماعی و خوش‌برخورد با همه می‌خواهند