سگ بوردر کالی

تاریخچه و خاستگاه نژاد بوردر کالی

بوردر کالی از نسل سگ‌های گله‌ی سنتی جزایر بریتانیاست و نامش از «بوردر» یعنی منطقه‌ی مرزی میان انگلستان و اسکاتلند گرفته شده است. چوپانان این منطقه قرن‌ها سگ‌هایشان را نه بر اساس ظاهر، بلکه بر اساس توانایی کار با گوسفند انتخاب می‌کردند؛ به همین دلیل ظاهر این نژاد هنوز هم تنوع زیادی دارد.

مهم‌ترین سگ در تاریخ این نژاد، سگی به نام «اولد همپ» بود که در سپتامبر ۱۸۹۳ در نورثامبرلند انگلستان به دنیا آمد. همپ سبک کاری آرام و کنترل‌شده‌ای داشت و به‌جای پارس و گاز گرفتن، با نگاه خیره و حرکت آهسته گوسفندان را هدایت می‌کرد. او پدر صدها توله شد و بیشتر بوردر کالی‌های امروزی نسبشان به او می‌رسد.

انجمن بین‌المللی سگ گله (ISDS) در سال ۱۹۰۶ تأسیس شد و در سال ۱۹۱۵ نام «بوردر کالی» را رسماً برای سگ‌های کاری خود به کار برد تا آن‌ها را از کالی‌های نمایشی که از ۱۸۶۰ وارد رینگ نمایش شده بودند متمایز کند. ثبت این سگ‌ها تا امروز بر پایه‌ی عملکرد در آزمون‌های گله‌داری است. باشگاه سگ بریتانیا این نژاد را در دهه‌ی ۱۹۷۰ و AKC آمریکا در دهه‌ی ۱۹۹۰ به رسمیت شناخت. امروز بوردر کالی علاوه بر گله‌داری، ستاره‌ی مسابقات اجیلیتی، فلای‌بال، اطاعت و فریزبی است.

ظاهر و ویژگی‌های ظاهری

بوردر کالی سگی متوسط، ورزیده و متناسب است که بدنش کمی بلندتر از قدش است. قد نرها معمولاً حدود ۴۸ تا ۵۶ و ماده‌ها حدود ۴۶ تا ۵۳ سانتی‌متر است و وزن بیشتر سگ‌ها بین ۱۲ تا ۲۵ کیلوگرم قرار می‌گیرد. ماده‌ها سبک‌تر و ظریف‌ترند.

• سر: نسبتاً پهن با پوزه‌ای که کمی کوتاه‌تر از جمجمه است و رو به جلو باریک می‌شود.
• چشم‌ها: بیضی و با فاصله؛ معمولاً قهوه‌ای، اما در سگ‌های مرل ممکن است آبی یا دورنگ باشد.
• گوش: ایستاده، نیمه‌ایستاده یا تاخورده؛ هر سه حالت پذیرفته است.
• دم: بلند و پایین‌نشسته با انحنایی رو به بالا در انتها.
• پوشش مو: دولایه با زیرپشم نرم و متراکم، در دو نوع متوسط (پرمو) و کوتاه (صاف). نوع پرمو یال، شلوارک و دم پرپشت دارد.
• رنگ‌ها: سیاه و سفید رایج‌ترین رنگ است، اما سه‌رنگ، قرمز و سفید (قهوه‌ای)، آبی‌مرل، قرمزمرل، بلو، شکلاتی، طلایی و حتی رنگ‌های کم‌سفید هم دیده می‌شود. در بیشتر استانداردها سفید نباید غالب باشد.

خلق‌وخو و رفتار بوردر کالی

بوردر کالی سگی فوق‌العاده باهوش، متمرکز و کاری است. استنلی کورن، روان‌شناس کانادایی، در کتاب «هوش سگ‌ها» این نژاد را در رتبه‌ی نخست هوش کاری و اطاعت قرار داد. سگی به نام «چیسر» که با یک استاد روان‌شناسی آمریکایی زندگی می‌کرد، نام بیش از هزار اسباب‌بازی را یاد گرفته بود و می‌توانست با استدلال حذفی، شیء جدید را تشخیص دهد.

این سگ به صاحبش بسیار وابسته است و دوست دارد همیشه در کنار او مشغول کاری باشد. با خانواده مهربان و با غریبه‌ها معمولاً محتاط و کم‌حرف است. غریزه‌ی گله‌داری در او بسیار قوی است: ممکن است کودکان، دوچرخه‌ها، ماشین‌ها یا گربه‌ها را دنبال کند، دورشان بچرخد یا حتی به پاشنه‌ی پا نیش آرام بزند. این رفتار پرخاشگری نیست، اما باید کنترل و جهت‌دهی شود.

بوردر کالی به صدا، حرکت و تغییرات محیط حساس است. برخی از این سگ‌ها به صدای بلند یا شلوغی واکنش شدید نشان می‌دهند و بدون فعالیت کافی به رفتارهای وسواسی مثل تعقیب سایه و نور، دور خود چرخیدن یا پارس مداوم دچار می‌شوند.

نگهداری از سگ بوردر کالی

تغذیه

بوردر کالی فعال به غذای باکیفیت با پروتئین مناسب نیاز دارد. مقدار روزانه را بر اساس وزن ایدئال سگ و مهم‌تر از آن، میزان فعالیت تنظیم کنید: سگی که روزانه ساعت‌ها گله‌داری یا اجیلیتی می‌کند، کالری بسیار بیشتری از یک سگ خانگی کم‌کار لازم دارد. وعده‌ی سگ بالغ را در دو نوبت بدهید و توله را تا شش ماهگی سه تا چهار بار در روز غذا دهید.

• دنده‌های سگ باید با لمس حس شوند ولی دیده نشوند؛ بوردر کالی باید لاغر و ورزیده بماند.
• حدود یک ساعت پیش و پس از ورزش شدید غذای سنگین ندهید.
• در روزهای گرم و پس از ورزش، دسترسی به آب تازه را تضمین کنید.

آراستگی و نظافت

پوشش دولایه‌ی بوردر کالی ریزش قابل توجهی دارد و در فصل‌های تعویض مو، معمولاً بهار و پاییز، ریزش بسیار زیاد می‌شود. نوع پرمو را دست‌کم دو تا سه بار در هفته با برس سیمی و شانه‌ی دندانه‌درشت برس بکشید و پشت گوش‌ها، زیر بغل و شلوارک را که زود گره می‌خورند با دقت بیشتری بررسی کنید. نوع کوتاه‌مو هفته‌ای یک بار برس کافی دارد. در فصل ریزش، استفاده از برس زیرپشم کمک زیادی می‌کند.

موی این نژاد را نتراشید؛ پوشش دولایه هم از پوست در برابر آفتاب محافظت می‌کند و هم به تنظیم دما کمک می‌کند. حمام هر یکی دو ماه یا در صورت کثیفی کافی است. ناخن‌ها را ماهانه کوتاه کنید، گوش‌ها را هفتگی بررسی و دندان‌ها را مرتب مسواک بزنید.

ورزش و تحرک

بوردر کالی بالغ دست‌کم به ۹۰ دقیقه تا دو ساعت فعالیت بدنی در روز نیاز دارد و این فقط نیمی از نیاز اوست؛ نیمه‌ی دیگر، فعالیت ذهنی است. پیاده‌روی ساده برای این سگ کافی نیست.

• دویدن، کوهنوردی، بازی توپ و فریزبی در فضای امن.
• ورزش‌های سگ مثل اجیلیتی، فلای‌بال، رالی و ردیابی.
• اسباب‌بازی‌های فکری، پیدا کردن غذای پنهان‌شده و آموزش ترفندهای جدید در خانه.

برای توله‌ها تا حدود یک سالگی از دویدن طولانی و پرش‌های بلند و مکرر پرهیز کنید تا به مفاصل در حال رشد آسیب نرسد. در تابستان‌های گرم ایران، ورزش شدید را به صبح زود یا شب منتقل کنید؛ بوردر کالی از شدت اشتیاق متوجه خستگی و گرمای خود نمی‌شود و ممکن است تا مرز گرمازدگی به بازی ادامه دهد.

نگهداری در آپارتمان

بوردر کالی از کم‌سازگارترین نژادها با آپارتمان است. اگر نیازهای بدنی و ذهنی‌اش برآورده نشود، در فضای بسته دچار بی‌قراری، پارس، تخریب و رفتارهای وسواسی می‌شود. زندگی آپارتمانی با این نژاد فقط وقتی ممکن است که صاحب، هر روز بدون استثنا دو ساعت یا بیشتر برای ورزش و آموزش او وقت بگذارد و به پارک یا فضای باز امن دسترسی داشته باشد. خانه‌ی حیاط‌دار به‌تنهایی هم کافی نیست؛ بوردر کالی تنها در حیاط ورزش نمی‌کند، بلکه به تعامل با شما نیاز دارد.

آموزش بوردر کالی

بوردر کالی یکی از آموزش‌پذیرترین سگ‌های جهان است و فرمان‌های جدید را بسیار سریع یاد می‌گیرد. اما همین سرعت یعنی عادت‌های بد را هم به همان سرعت یاد می‌گیرد.

• تقویت مثبت با خوراکی، اسباب‌بازی یا بازی، بهترین روش برای این نژاد حساس است. لحن تند و تنبیه، او را مضطرب و بی‌اعتماد می‌کند.
• جلسات کوتاه، متنوع و چالش‌برانگیز طراحی کنید؛ تکرار بیش از حد یک تمرین او را خسته و بی‌علاقه می‌کند.
• کنترل غریزه‌ی گله‌داری را زود شروع کنید: فرمان «ولش کن»، فراخوانی مطمئن و دراز کشیدن از فاصله اهمیت زیادی دارد.
• معاشرت گسترده با صداها، آدم‌ها، کودکان و سگ‌های دیگر در دوران توله‌گی، از ترس و واکنش‌های شدید جلوگیری می‌کند.
• تمرین آرام ماندن و استراحت را هم آموزش دهید؛ بوردر کالی باید یاد بگیرد که همیشه لازم نیست کار کند.

سلامت و بیماری‌های شایع

بوردر کالی به‌طور کلی نژادی سالم و پرعمر است. مطالعات اخیر امید به زندگی آن را حدود ۱۲ تا ۱۳ سال برآورد کرده‌اند که کمی بالاتر از میانگین نژادهای اصیل است، و بسیاری از این سگ‌ها تا ۱۴ یا ۱۵ سالگی هم عمر می‌کنند. با این حال چند بیماری ارثی در این نژاد شناخته شده است:

• ناهنجاری چشم کالی (CEA): اختلال ارثی رشد بخش‌هایی از چشم که از خفیف تا نابینایی متغیر است و با تست ژنتیک قابل شناسایی است.
• سندرم نوتروفیل محبوس (TNS): نقص ارثی سیستم ایمنی که در آن گلبول‌های سفید از مغز استخوان آزاد نمی‌شوند و توله‌ها دچار عفونت‌های مکرر می‌شوند.
• لیپوفوسینوز سروئید نورونی (CL): بیماری عصبی ارثی و کشنده که معمولاً در سال دوم زندگی بروز می‌کند؛ تست ژنتیک برای آن وجود دارد.
• دیسپلازی لگن و صرع: هر دو در این نژاد گزارش شده‌اند.
• کلاپس بوردر کالی (BCC): ضعف و ناهماهنگی موقت پس از ورزش شدید، به‌ویژه در هوای گرم.
• حساسیت دارویی (جهش ژن MDR1): در برخی خطوط وجود دارد و سگ را به برخی داروهای ضدانگل حساس می‌کند.
• ناشنوایی: هم مادرزادی (به‌ویژه در سگ‌های مرل با سفیدی زیاد) و هم کاهش شنوایی در سنین بالا.

از پرورش‌دهنده بخواهید نتایج تست‌های ژنتیک (CEA، TNS، CL و MDR1)، معاینه‌ی چشم و ارزیابی لگن والدین را نشان دهد. این اطلاعات آموزشی است و جایگزین معاینه و مشاوره‌ی دامپزشک نیست.

بوردر کالی برای چه کسانی مناسب است؟

بوردر کالی برای افراد و خانواده‌های فعالی مناسب است که وقت زیادی برای ورزش، آموزش و بازی با سگ دارند و از کار کردن با یک سگ باهوش لذت می‌برند. ورزشکاران، کوهنوردان، علاقه‌مندان به ورزش‌های سگ و دامداران، صاحبان ایدئال این نژادند.

• مناسب است برای: کسانی که روزانه دو ساعت یا بیشتر وقت آزاد دارند، خانه‌های حیاط‌دار یا نزدیک به فضای باز، علاقه‌مندان به اجیلیتی و آموزش پیشرفته، خانواده‌هایی با کودکان بزرگ‌تر.
• مناسب نیست برای: آپارتمان‌نشین‌هایی که وقت محدودی دارند، کسانی که ساعت‌های طولانی بیرون از خانه کار می‌کنند، افراد کم‌تحرک، و خانواده‌هایی با کودکان خیلی کوچک که ممکن است هدف رفتار گله‌داری سگ قرار بگیرند.