سگ مالتیز یکی از قدیمی‌ترین نژادهای سگ کوچک و همراه در جهان است؛ سگی سفید، ظریف و کمتر از ۴ کیلوگرم با موی بلند و ابریشمی که قرن‌ها در دامان اشراف مدیترانه نگهداری می‌شد. مالتیز امروز هم برای همان کاری پرورش داده میشود که از ابتدا برایش ساخته شده بود: همراهی نزدیک با انسان. این نژاد در گروه سگ‌های اسباب‌بازی (توی) قرار میگیرد و به‌خاطر جثه کوچک، ریزش موی بسیار کم و رفتار مهربانش یکی از محبوب‌ترین سگ‌های آپارتمانی در ایران است.
اما پشت ظاهر عروسکی مالتیز، سگی باهوش، سرزنده و گاهی لجباز قرار دارد که به توجه روزانه، آراستگی منظم و آموزش صبورانه نیاز دارد. در ادامه تاریخچه، ویژگی‌های ظاهری طبق استاندارد نژاد، خلق‌وخو، تغذیه، نظافت مو و لکه اشک، بیماری‌های شایع و اینکه مالتیز برای چه کسانی مناسب است را به‌طور کامل بررسی می‌کنیم.
ویژگی‌های مالتیز در یک نگاه
امتیاز از ۱ تا ۵، در مقایسه با نژادهای دیگر سگ.
رفتار و خلق‌وخو
انرژی و آموزش
نگهداری و سلامت
تاریخچه و خاستگاه نژاد مالتیز
مالتیز از کهن‌ترین نژادهای سگ اروپایی به شمار می‌آید. نام آن به جزیره مالت در دریای مدیترانه برمی‌گردد که در زبان لاتین «ملیتا» نامیده می‌شد، هرچند برخی پژوهشگران معتقدند واژه ملیتا ممکن است به جزیره‌ای با نام مشابه در سواحل دریای آدریاتیک نیز اشاره داشته باشد. آنچه قطعی است این است که یونانیان و رومیان باستان سگ‌های کوچک و سفیدی را به‌عنوان حیوان خانگی نگه می‌داشتند و تصویر آن‌ها روی ظروف سفالی و در نوشته‌های نویسندگان کلاسیک دیده میشود. این سگ‌ها نه برای شکار یا نگهبانی، بلکه صرفاً برای همراهی و زینت پرورش داده می‌شدند.
در قرون بعد، مالتیز به دربارهای اروپا راه یافت و به‌ویژه در ایتالیا، فرانسه و انگلستان در میان بانوان اشرافی محبوب شد. شکل امروزی نژاد در دوران ویکتوریا و با پرورش انتخابی در انگلستان تثبیت شد. باشگاه سگ آمریکا (AKC) در سال ۱۸۸۸ مالتیز را به رسمیت شناخت و فدراسیون بین‌المللی سگ‌شناسی (FCI) نیز این نژاد را با خاستگاه منطقه مرکزی مدیترانه و تحت حمایت ایتالیا در گروه سگ‌های همراه و اسباب‌بازی ثبت کرده است. مالتیز از خانواده سگ‌های «بیشون» است و با نژادهایی مانند بیشون فریزه، هاوانیز و بولونیز خویشاوندی دارد.
ظاهر و ویژگی‌های ظاهری
مالتیز سگی کوچک با بدنی کمی کشیده‌تر از قد است. طبق استاندارد FCI وزن آن ۳ تا ۴ کیلوگرم و قد نرها حدود ۲۱ تا ۲۵ سانتی‌متر و ماده‌ها ۲۰ تا ۲۳ سانتی‌متر است. استاندارد AKC وزن کمتر از ۳٫۲ کیلوگرم (۷ پوند) و ترجیحاً ۱٫۸ تا ۲٫۷ کیلوگرم را ایده‌آل می‌داند. سر نسبتاً پهن، پوزه کوتاه‌تر از جمجمه، بینی سیاه و چشم‌های گرد و تیره از نشانه‌های نژاد هستند. گوش‌ها افتاده و پوشیده از مو و دم پرمو و خمیده روی پشت قرار میگیرد.
مهم‌ترین ویژگی مالتیز پوشش آن است:
- تکلایه و بدون زیرپوش: برخلاف بسیاری از سگ‌ها، مالتیز لایه کرکی زیرین ندارد؛ به همین دلیل ریزش موی آن بسیار کم است.
- بافت ابریشمی و صاف: موی مالتیز در حالت طبیعی بلند و صاف است و در سگ‌های نمایشی تا زمین می‌رسد.
- رنگ: استاندارد نژاد فقط رنگ سفید خالص را می‌پذیرد. ته‌رنگ کمرنگ عاجی در استاندارد FCI مجاز است، اما لکه‌های قهوه‌ای یا رنگ‌های دیگر نشانه دورگه بودن یا عیب محسوب میشوند.
بسیاری از صاحبان مالتیز در خانه، موی سگ را به مدل کوتاه موسوم به «پاپی کات» اصلاح میکنند که نگهداری آن ساده‌تر است و ظاهری شبیه توله به سگ میدهد.
خلق‌وخو و رفتار مالتیز
مالتیز سگی بسیار وابسته به صاحب، سرزنده و بازیگوش است. این نژاد برای بودن کنار انسان پرورش یافته و بیشترین رضایت را وقتی دارد که در همان اتاقی باشد که اعضای خانواده هستند. بسیاری از مالتیزها تا سنین بالا رفتار توله‌گونه و بازیگوش خود را حفظ میکنند.
- مهربان و اجتماعی: با اعضای خانواده بسیار صمیمی است و معمولاً با مهمانان پس از آشنایی کوتاه کنار می‌آید.
- هشیار: با وجود جثه کوچک، نسبت به صداها حساس است و ورود غریبه را با پارس خبر میدهد.
- حساس به تنهایی: اگر ساعتهای طولانی تنها بماند، ممکن است دچار اضطراب جدایی شود و با پارس مداوم یا جویدن وسایل واکنش نشان دهد.
- جسور: گاهی متوجه کوچکی خود نیست و با سگ‌های بزرگتر درگیر میشود؛ مراقب ملاقات‌هایش با سگ‌های درشت باشید.
مالتیز با کودکان بزرگتر و آرام رابطه خوبی دارد، اما بهدلیل استخوانبندی ظریف برای خانواده‌هایی با کودکان خیلی کوچک که ممکن است سگ را بلند کنند یا روی آن بیفتند، گزینه ایده‌آلی نیست. با گربه‌ها و سگ‌های دیگر خانه، به‌ویژه اگر از تولگی با آن‌ها بزرگ شود، معمولاً سازگار است.
نگهداری از سگ مالتیز
تغذیه
مالتیز بهدلیل جثه کوچک، روزانه مقدار کمی غذا می‌خورد؛ برای یک مالتیز بالغ ۳ کیلوگرمی معمولاً حدود ۴۰ تا ۶۰ گرم غذای خشک باکیفیت در روز کافی است که باید با توجه به میزان انرژی غذا، سن و تحرک سگ و طبق راهنمای روی بسته‌بندی تنظیم شود. نکات مهم تغذیه مالتیز:
- از غذای مخصوص نژادهای کوچک (Small/Mini Breed) با دانه‌های ریز استفاده کنید.
- توله‌ها را روزانه ۳ تا ۴ وعده و سگ‌های بالغ را ۲ وعده غذا دهید. توله‌های نژادهای اسباب‌بازی مستعد افت قند خون هستند و نباید مدت طولانی گرسنه بمانند.
- غذای انسانی، به‌ویژه غذاهای چرب، شور و شیرینی، هم به گوارش حساس مالتیز آسیب می‌زند و هم لکه اشک را تشدید میکند.
- مراقب اضافه‌وزن باشید؛ در سگی با این جثه، حتی ۵۰۰ گرم اضافه‌وزن فشار زیادی به مفاصل زانو وارد میکند.
- آب تازه را در ظرف تمیز و ترجیحاً استیل یا سرامیکی بگذارید؛ ظرف پلاستیکی ممکن است با تحریک پوست دور دهان همراه باشد.
آراستگی و نظافت
نظافت، مهم‌ترین بخش نگهداری از مالتیز است. موی بلند مالتیز اگر مرتب شانه نشود بهسرعت گره می‌خورد و گره‌ها پوست را تحریک میکنند.
- برسزدن: برای موی بلند، روزانه و برای موی کوتاه‌شده دست‌کم ۳ بار در هفته با برس سیمی نرم و شانه فلزی.
- حمام: هر ۲ تا ۴ هفته یک‌بار با شامپوی مخصوص سگ؛ بعد از حمام موها را کاملاً خشک کنید تا زیر آن‌ها قارچ و بو ایجاد نشود.
- آرایشگاه: اصلاح حرفه‌ای هر ۶ تا ۸ هفته برای مدل کوتاه.
- لکه اشک: قهوه‌ای شدن موی زیر چشم در مالتیز شایع است. هر روز دور چشم را با گاز مرطوب تمیز کنید و موهای جلوی چشم را کوتاه نگه دارید یا با کش ببندید. اگر اشک‌ریزش ناگهان زیاد شد، دامپزشک باید مجاری اشکی و مژه‌ها را بررسی کند.
- دندان‌ها: مالتیز مانند بیشتر نژادهای کوچک مستعد جرم و بیماری لثه است؛ مسواک‌زدن چند بار در هفته ضروری است.
- ناخن و گوش: ناخن‌ها را هر ۳ تا ۴ هفته کوتاه کنید و گوش‌ها را هفتگی بازرسی کنید.
ورزش و تحرک
مالتیز به ورزش سنگین نیاز ندارد، اما تحرک روزانه برای سلامت جسم و روانش لازم است. ۲۰ تا ۳۰ دقیقه پیادهروی آرام در روز که در دو نوبت تقسیم شود، به‌علاوه بازی در خانه با توپ‌های کوچک و اسباب‌بازی‌های فکری کافی است. در تابستان‌های گرم، به‌خصوص در شهرهای جنوبی ایران، پیادهروی را به صبح زود یا بعد از غروب منتقل کنید؛ آسفالت داغ به کف پنجه آسیب می‌زند. در زمستان، موی تکلایه مالتیز محافظت کمی در برابر سرما دارد و پوشاندن لباس گرم در هوای سرد تهران و شهرهای شمال‌غرب منطقی است. از قلاده گردنی کمتر استفاده کنید و دوبنده (هارنس) را ترجیح دهید تا به نای ظریف سگ فشار نیاید.
نگهداری در آپارتمان
مالتیز یکی از بهترین انتخاب‌ها برای زندگی آپارتمانی است: کوچک است، ریزش مو ندارد و به حیاط نیاز ندارد. با این حال چند نکته را در نظر بگیرید:
- پارس هشدار دهنده ممکن است همسایه‌ها را اذیت کند؛ از همان تولگی به سگ یاد دهید با شنیدن صداهای راه‌پله آرام بماند.
- پریدن از مبل و تخت بلند می‌تواند به زانو و ستون فقرات آسیب بزند؛ پله یا رمپ کوچک بگذارید.
- مالتیز را نباید روزی ۸ تا ۱۰ ساعت تنها گذاشت؛ اگر ساعت کاری طولانی دارید، برنامه‌ای برای همراه یا نگهدارنده روزانه داشته باشید.
- آموزش دستشویی روی پد یا جعبه مخصوص در آپارتمان‌های بدون حیاط بسیار کاربردی است.
آموزش مالتیز
مالتیز باهوش است و فرمان‌ها را سریع یاد میگیرد، اما گاهی لجبازی میکند و تنها وقتی همکاری میکند که آموزش برایش جذاب باشد. بهترین روش، تقویت مثبت است: جلسه‌های کوتاه ۵ تا ۱۰ دقیقه‌ای، تشویق کلامی، نوازش و تکه‌های کوچک تشویقی. تنبیه بدنی یا فریاد زدن این نژاد حساس را ترسو و مضطرب میکند.
- آموزش دستشویی: رایج‌ترین چالش صاحبان مالتیز است. نژادهای کوچک مثانه کوچکی دارند و به زمان بیشتری برای یادگیری نیاز دارند. برنامه ثابت (بعد از خواب، بعد از غذا و بعد از بازی) و تشویق فوری بیشترین تأثیر را دارد.
- اجتماعی‌سازی: از هفته‌های ۸ تا ۱۶ تولگی، سگ را به‌تدریج با صداها، آدم‌ها، سگ‌های آرام و محیط‌های مختلف آشنا کنید تا در بزرگسالی ترسو و پرپارس نشود.
- پیشگیری از سندروم سگ کوچک: چون مالتیز کوچک و بامزه است، بسیاری از صاحبان رفتارهای نادرستی مانند غرش یا پریدن روی مهمان را نادیده می‌گیرند. همان قوانینی را که برای یک سگ بزرگ اجرا می‌کنید، برای مالتیز هم رعایت کنید.
- تمرین تنها ماندن: از ابتدا مدت‌های کوتاه سگ را تنها بگذارید و به‌تدریج زمان را افزایش دهید تا از اضطراب جدایی پیشگیری شود.
سلامت و بیماری‌های شایع
مالتیز در مجموع نژادی نسبتاً سالم و پرعمر است و میانگین طول عمر آن معمولاً ۱۲ تا ۱۵ سال گزارش میشود. با این حال، برخی مشکلات در این نژاد شایع‌تر است:
- دررفتگی کشکک زانو: از شایع‌ترین مشکلات نژادهای کوچک است و با لنگیدن متناوب یا بالا نگه داشتن یک پا بروز میکند.
- بیماری‌های دندان و لثه: فک کوچک و تراکم دندان‌ها باعث تجمع سریع جرم میشود.
- شانت کبدی (پورتوسیستمیک): یک ناهنجاری مادرزادی رگ‌های کبد که با رشد کند، علائم عصبی پس از غذا یا کاهش وزن همراه است.
- مجرای شریانی باز (PDA): یک نقص مادرزادی قلب که معمولاً با شنیدن سوفل قلبی در معاینه توله کشف میشود.
- فروریختگی نای: با سرفه‌ای شبیه صدای غاز، به‌خصوص هنگام هیجان یا کشیده شدن قلاده، مشخص میشود.
- افت قند خون در توله‌ها: بی‌حالی، لرزش یا تشنج در توله‌ای که مدتی غذا نخورده، یک وضعیت اورژانسی است.
واکسیناسیون کامل، ضدانگل منظم، معاینه سالانه و جرم‌گیری دوره‌ای دندان پایه سلامت مالتیز است. پیش از خرید توله، از پرورش‌دهنده درباره سابقه سلامت والدین بپرسید. اطلاعات این بخش جنبه آموزشی دارد و جایگزین معاینه و تشخیص دامپزشک نیست؛ در صورت مشاهده هر علامت غیرعادی به دامپزشک مراجعه کنید.
مالتیز برای چه کسانی مناسب است؟
مالتیز برای کسانی مناسب است که یک همراه کوچک، مهربان و همیشه در کنار خود می‌خواهند و وقت کافی برای توجه روزانه و نظافت مو دارند. این نژاد انتخاب خوبی است برای:
- ساکنان آپارتمان، حتی آپارتمان‌های کوچک
- افراد بازنشسته یا کسانی که بیشتر روز در خانه هستند یا از خانه کار میکنند
- افرادی که به دنبال سگی با ریزش موی کم هستند (البته هیچ سگی کاملاً ضدحساسیت نیست)
- خانواده‌هایی با کودکان بزرگتر و آرام
در مقابل، مالتیز احتمالاً انتخاب مناسبی نیست اگر ساعتهای طولانی بیرون از خانه هستید، کودکان خیلی کوچک و پرجنب‌وجوش دارید، سگی برای دویدن‌های طولانی و کوه‌نوردی می‌خواهید یا حوصله برسزدن و رسیدگی به لکه اشک را ندارید.
عکس‌های سگ مالتیز
پرتره سگ مالتیز سفید میان برگ‌های پاییزی
عکس: Toby Weisenhaus · CC BY 2.5
نمای نزدیک از صورت سگ مالتیز سفید با گل‌سر و چشم‌های تیره
عکس: Alfredo Borba · CC BY-SA 4.0
سگ مالتیز با موی کوتاه‌شده (مدل پاپی کات) ایستاده روی چمن
بیماری‌هایی که باید بشناسید
دررفتگی کشکک زانو
کشکک زانو از جای خود خارج میشود و سگ به‌طور متناوب می‌لنگد یا یک پا را بالا نگه می‌دارد. کنترل وزن و پرهیز از پریدن‌های بلند به پیشگیری کمک میکند.
بیماری دندان و لثه
فک کوچک مالتیز باعث تجمع سریع جرم، بوی بد دهان و لقی دندان میشود. مسواک منظم و جرم‌گیری دوره‌ای زیر نظر دامپزشک ضروری است.
شانت کبدی
ناهنجاری مادرزادی که خون از کبد عبور نمی‌کند. رشد کند توله، گیجی یا رفتار عجیب پس از غذا از علائم آن است و با آزمایش خون و تصویربرداری تشخیص داده میشود.
مجرای شریانی باز (PDA)
نقص مادرزادی قلب که اغلب با شنیدن سوفل در معاینه توله کشف میشود. تشخیص زودهنگام اهمیت زیادی دارد چون معمولاً با جراحی یا روش‌های مداخله‌ای قابل اصلاح است.
فروریختگی نای
ضعیف شدن حلقه‌های غضروفی نای که با سرفه خشک شبیه صدای غاز همراه است. استفاده از دوبنده به‌جای قلاده گردنی و کنترل وزن فشار روی نای را کم میکند.
لکه اشک و مشکلات چشم
اشک‌ریزش زیاد باعث قهوه‌ای شدن موی زیر چشم میشود. تمیز کردن روزانه لازم است و اشک‌ریزش ناگهانی یا قرمزی چشم باید توسط دامپزشک بررسی شود.
این اطلاعات جایگزین معاینهٔ دامپزشک نیست. اگر نشانه‌ای از بیماری در سگ خودت دیدی، هرچه زودتر با دامپزشک مشورت کن.
مالتیز داری یا می‌خواهی بگیری؟
غذا، واکسن، رفتار یا علائم بیماری: سؤالت را بپرس تا دستیار پت‌وی با توجه به شرایط پتت جواب بدهد.
پرسش‌های پرتکرار دربارهٔ مالتیز
سگ مالتیز چقدر عمر میکند؟
میانگین طول عمر سگ مالتیز حدود ۱۲ تا ۱۵ سال است و بسیاری از آن‌ها با مراقبت خوب بیشتر هم زندگی میکنند. تغذیه مناسب، کنترل وزن، مراقبت از دندان‌ها، واکسیناسیون کامل و معاینه سالانه دامپزشکی مهم‌ترین عوامل برای رسیدن مالتیز به عمر طولانی هستند.
آیا سگ مالتیز برای آپارتمان مناسب است؟
بله، مالتیز یکی از مناسبترین نژادها برای آپارتمان است. جثه کوچکی دارد، ریزش مویش بسیار کم است و با ۲۰ تا ۳۰ دقیقه پیادهروی روزانه و بازی در خانه راضی میشود. تنها باید پارسهای هشدار را از تولگی مدیریت کنید و سگ را ساعتهای طولانی تنها نگذارید.
آیا سگ مالتیز ریزش مو دارد؟
مالتیز پوشش تکلایه و بدون زیرپوش دارد و ریزش مویش بسیار کمتر از اغلب نژادهاست. موهای مرده بیشتر لابهلای موهای دیگر گیر میکنند و با برسزدن خارج میشوند. به همین دلیل برای افراد حساس گزینه بهتری است، هرچند هیچ سگی را نمیتوان کاملاً ضدحساسیت دانست.
سگ مالتیز روزانه چقدر غذا می‌خورد؟
یک مالتیز بالغ حدود ۳ کیلوگرمی معمولاً روزانه ۴۰ تا ۶۰ گرم غذای خشک باکیفیت مخصوص نژادهای کوچک می‌خورد که در دو وعده داده میشود. مقدار دقیق به انرژی غذا، سن و میزان تحرک بستگی دارد. توله‌ها باید ۳ تا ۴ وعده در روز غذا بخورند تا دچار افت قند خون نشوند.
آیا مالتیز با بچهها سازگار است؟
مالتیز سگی مهربان است و با کودکان بزرگتر و آرام رابطه خوبی برقرار میکند. اما بهدلیل استخوانبندی بسیار ظریف، با کودکان خیلی کوچک که ممکن است سگ را محکم بغل کنند یا روی آن بیفتند باید با احتیاط و تحت نظارت بزرگترها باشد. آموزش رفتار درست با سگ به کودکان ضروری است.
چطور لکه اشک سگ مالتیز را از بین ببریم؟
دور چشم مالتیز را هر روز با گاز مرطوب تمیز و خشک کنید، موهای جلوی چشم را کوتاه نگه دارید و از غذای باکیفیت و آب تمیز استفاده کنید. موهای قهوه‌ای‌شده با رشد موی جدید و اصلاح به‌تدریج از بین می‌روند. اگر اشک‌ریزش زیاد یا ناگهانی است، دامپزشک باید مجاری اشکی را بررسی کند.
فرق سگ مالتیز با شیتزو چیست؟
هر دو سگ کوچک و پرمو هستند، اما مالتیز فقط به رنگ سفید است، موی تکلایه ابریشمی و پوزه نسبتاً بلندتری دارد و معمولاً ۳ تا ۴ کیلوگرم وزن دارد. شیتزو خاستگاه تبتی و چینی دارد، در رنگ‌های متنوع دیده میشود، پوزه کوتاه‌تر و بدن سنگین‌تری دارد و وزنش معمولاً ۴ تا ۷ کیلوگرم است.
آیا سگ مالتیز باهوش است و آموزش میبیند؟
مالتیز سگی باهوش است و فرمانهای پایه را بهسرعت یاد میگیرد، به شرط آنکه آموزش کوتاه، جذاب و همراه با تشویق باشد. این نژاد گاهی لجبازی میکند و به تنبیه واکنش بدی نشان میدهد. آموزش دستشویی معمولاً بیشترین زمان را میبرد و به برنامه ثابت و صبر نیاز دارد.
سگ مالتیز با این نام‌ها و املاها هم شناخته و جستجو میشود: مالتی، سگ مالتی، مالتیس، Maltese، Maltese dog، Bichon Maltais.
