سگ آکیتا

تاریخچه و خاستگاه نژاد آکیتا

آکیتا از استان آکیتا در منطقه‌ی توهوکو در شمال جزیره‌ی هونشو ژاپن می‌آید؛ منطقه‌ای کوهستانی با زمستان‌های سخت و برف سنگین. نیاکان این نژاد سگ‌های شکاری ماتاگی بودند که شکارچیان سنتی برای ردیابی و نگه داشتن شکارهای بزرگی مثل گراز، گوزن و حتی خرس سیاه آسیایی از آن‌ها استفاده می‌کردند. در دوره‌ای بعدتر، این سگ‌ها در شهر اوداته با نژادهای دیگر آمیخته شدند تا برای مسابقات سگ‌جنگی بزرگ‌تر و قوی‌تر شوند و تا مدتی «سگ اوداته» نامیده می‌شدند.

در اوایل قرن بیستم، دوستداران این نژاد برای حفظ ویژگی‌های اصیل آن تلاش کردند. در سال ۱۹۳۱ آکیتا به‌عنوان اثر طبیعی ملی ژاپن ثبت شد و نام رسمی آکیتا اینو را گرفت. داستان هاچیکو در همین دوران شهرت جهانی یافت: سگی که پس از مرگ صاحبش در سال ۱۹۲۵، حدود ۹ سال هر روز در ایستگاه شیبویا توکیو منتظر بازگشت او ماند و نماد وفاداری در ژاپن شد.

در سال ۱۹۳۷ هلن کلر، نویسنده‌ی نابینا و ناشنوای آمریکایی، نخستین آکیتاها را از ژاپن به آمریکا برد. جنگ جهانی دوم ضربه‌ی سنگینی به نژاد زد؛ کمبود غذا و دستور جمع‌آوری سگ‌ها برای استفاده از پوستشان، جمعیت آکیتا را به‌شدت کاهش داد و برخی صاحبان برای نجات سگ‌هایشان آن‌ها را با ژرمن شپرد آمیختند. پس از جنگ، سربازان آمریکایی آکیتاهای بزرگ و پرجثه را با خود به آمریکا بردند و در آنجا شاخه‌ای سنگین‌تر با رنگ‌های متنوع شکل گرفت. در همین زمان ژاپنی‌ها با تکیه بر خطوط اصیل‌تر، تیپ سبک‌تر و روباه‌مانند را احیا کردند.

نتیجه، جدا شدن دو شاخه بود. FCI از سال ۱۹۹۹ آن‌ها را دو نژاد جداگانه دانست و در سال ۲۰۰۶ نام آکیتای آمریکایی را برای شاخه‌ی دوم برگزید. AKC نیز از سال ۲۰۲۰ آکیتای ژاپنی را به‌عنوان نژادی مستقل از «آکیتا» (همان تیپ آمریکایی) ثبت کرد.

ظاهر و ویژگی‌های ظاهری

آکیتا سگی بزرگ، استخوان‌دار و عضلانی با سری پهن، گوش‌های کوچک و سیخ مثلثی، چشم‌های کوچک و عمیق و دمی پرپشت است که روی پشت حلقه می‌شود. پوشش آن دولایه است: لایه‌ی رویی سفت و صاف و زیرپوش نرم و بسیار متراکم. برخی توله‌ها به دلیل یک ژن مغلوب موی بلند دارند که به آن موکو می‌گویند؛ این سگ‌ها از نظر سلامت تفاوتی ندارند ولی در نمایشگاه پذیرفته نیستند.

تفاوت‌های ظاهری دو شاخه:

• آکیتای ژاپنی (آکیتا اینو): طبق استاندارد FCI قد نرها حدود ۶۷ و ماده‌ها حدود ۶۱ سانتی‌متر با ۳ سانتی‌متر انحراف مجاز است. سر روباه‌مانندتر و جثه سبک‌تر است. رنگ‌های مجاز فقط قرمز، سسمی، ببری (برندل) و سفید هستند و همه به‌جز سفید باید الگوی اوراجیرو (موهای روشن روی گونه‌ها، زیر گلو، سینه و شکم) داشته باشند. ماسک سیاه روی صورت در این شاخه عیب ردکننده است.
• آکیتای آمریکایی: سنگین‌تر و پرحجم‌تر با سری پهن‌تر شبیه مثلث. طبق استاندارد AKC قد نرها حدود ۶۶ تا ۷۱ و ماده‌ها ۶۱ تا ۶۶ سانتی‌متر و وزن نرها حدود ۴۵ تا ۵۹ و ماده‌ها ۳۲ تا ۴۵ کیلوگرم است. همه‌ی رنگ‌ها از جمله ابلق (پینتو)، ببری و سفید، با یا بدون ماسک سیاه پذیرفته می‌شوند.

خلق‌وخو و رفتار آکیتا

آکیتا سگی ساکت، باوقار و جدی است. در خانه معمولاً آرام است، بی‌دلیل پارس نمی‌کند و وقتی پارس می‌کند باید جدی گرفت. با اعضای خانواده‌اش صمیمی، بازیگوش و بسیار وفادار است و اغلب یک نفر را به‌عنوان صاحب اصلی خود انتخاب می‌کند.

ویژگی‌های رفتاری کلیدی:

• محافظ و قلمروطلب: آکیتا خانه و خانواده‌اش را با جدیت محافظت می‌کند و به غریبه‌ها با احتیاط و فاصله نگاه می‌کند. این غریزه بدون اجتماعی‌سازی درست می‌تواند به پرخاشگری تبدیل شود.
• ناسازگاری با سگ‌های دیگر: پرخاشگری نسبت به سگ‌ها، به‌ویژه سگ‌های هم‌جنس، در این نژاد شایع است. پژوهش‌ها نشان داده‌اند بخش قابل‌توجهی از آکیتاها چنین رفتاری دارند؛ بنابراین پارک سگ‌ها جای مناسبی برای آکیتا نیست.
• غریزه‌ی شکار: گربه‌ها و حیوانات کوچک ممکن است برای آکیتا طعمه به حساب بیایند، مگر اینکه از توله‌سالی با آن‌ها بزرگ شده باشد.
• استقلال: آکیتا برای خودش فکر می‌کند و از تکرار بی‌هدف فرمان‌ها خسته می‌شود.
• حساسیت روی غذا: محافظت از ظرف غذا در این نژاد دیده می‌شود و کودکان نباید هنگام غذا خوردن به آن نزدیک شوند.

آکیتای ژاپنی معمولاً کمی نرم‌تر و انعطاف‌پذیرتر از آکیتای آمریکایی توصیف می‌شود، اما هر دو شاخه به صاحبی قاطع، آرام و باتجربه نیاز دارند.

نگهداری از سگ آکیتا

تغذیه

آکیتا سگی بزرگ است و به غذای خشک باکیفیت مخصوص نژادهای بزرگ نیاز دارد. توله‌ها باید غذای مخصوص توله‌ی نژاد بزرگ بخورند تا سرعت رشد کنترل شود و فشار اضافی به مفاصل نیاید. یک آکیتای بالغ را در دو یا سه وعده غذا دهید و از یک وعده‌ی سنگین روزانه پرهیز کنید، چون این نژاد مستعد پیچ‌خوردگی معده است. یک تا دو ساعت پس از غذا از ورزش شدید جلوگیری کنید. مقدار غذا را با توجه به وزن، سن و میزان فعالیت تنظیم کنید و وضعیت بدنی را مرتب بسنجید. برخی آکیتاها به پروتئین‌های خاصی حساسیت دارند؛ تغییر ناگهانی غذا هم ممکن است گوارششان را به هم بریزد.

آراستگی و نظافت

پوشش دولایه‌ی آکیتا در بیشتر سال با یک تا دو بار برس‌کشی در هفته مرتب می‌ماند. اما دو بار در سال، زیرپوش به‌صورت دسته‌دسته می‌ریزد و در این دوره‌ی دو تا سه هفته‌ای برس‌کشی روزانه با برس مخصوص زیرپوش و شانه‌ی فلزی لازم است. آکیتا بوی بدن کمی دارد و حمام هر چند ماه یک بار کافی است؛ پس از حمام، زیرپوش را کامل خشک کنید تا رطوبت باعث مشکلات پوستی نشود. موی آکیتا را نتراشید. ناخن‌ها را ماهانه کوتاه کنید و گوش‌ها و دندان‌ها را مرتب بررسی کنید.

ورزش و تحرک

آکیتا انرژی متوسطی دارد و به ورزش‌های طولانی و پرشدت مثل نژادهای گله‌دار نیاز ندارد. روزانه حدود ۶۰ دقیقه پیاده‌روی در دو نوبت، همراه با بازی در حیاط محصور، معمولاً کافی است. پیاده‌روی همیشه باید با قلاده و در کنترل کامل باشد، چون برخورد با سگ‌های رها می‌تواند به درگیری منجر شود. آکیتا عاشق برف و هوای سرد است و در گرما به‌سرعت دچار مشکل می‌شود. در تابستان‌های ایران، فقط صبح زود یا شب ورزش کنید و همیشه آب خنک و سایه در دسترس بگذارید.

نگهداری در آپارتمان

آکیتا در خانه آرام است و برخی صاحبان آن را در آپارتمان نگه می‌دارند، اما شرایط ایده‌آل نیست. جثه‌ی بزرگ، ریزش شدید مو، حساسیت به گرما و رفتار محافظ در راه‌پله و آسانسور با همسایه‌ها و سگ‌های دیگر، زندگی آپارتمانی را دشوار می‌کند. خانه‌ای با حیاط امن و دیوار بلند گزینه‌ی بهتری است. اگر ناچار به نگهداری در آپارتمان هستید:

• خانه را در تابستان با کولر یا تهویه‌ی مناسب خنک نگه دارید.
• ورزش روزانه را هرگز حذف نکنید.
• در فضاهای مشترک ساختمان، آکیتا را کوتاه و کنترل‌شده با قلاده نگه دارید.
• برای دوره‌های ریزش، برنامه‌ی نظافت روزانه داشته باشید.

آموزش آکیتا

آموزش آکیتا باید از روز اول ورود توله به خانه آغاز شود؛ سگی که در بزرگسالی بیش از ۴۰ کیلوگرم وزن دارد و ذاتاً محافظ است، باید از کودکی قوانین خانه را بیاموزد.

اصول آموزش آکیتا:

• اجتماعی‌سازی گسترده و زودهنگام: آشنایی توله با آدم‌های مختلف، مهمان‌ها، صداهای شهری و سگ‌های آرام و قابل‌اعتماد، مهم‌ترین سرمایه‌گذاری برای آینده است. اجتماعی‌سازی باید تا بزرگسالی ادامه پیدا کند.
• رهبری آرام و قاطع: آکیتا به صاحبی پایدار و قابل‌پیش‌بینی احترام می‌گذارد. داد زدن و تنبیه بدنی اعتماد را از بین می‌برد و ممکن است واکنش تهاجمی ایجاد کند.
• تقویت مثبت و جلسه‌های کوتاه: تشویقی خوراکی، تحسین و تمرین‌های متنوع جواب بهتری از تکرار خسته‌کننده می‌دهد.
• کنترل دسترسی به غذا و اسباب‌بازی: تمرین «ول کن» و «صبر کن» از توله‌سالی به پیشگیری از رفتار مالکیتی کمک می‌کند.
• کلاس آموزش با مربی باتجربه: برای صاحبانی که اولین سگ بزرگشان را دارند، کار با مربی آشنا با نژادهای محافظ توصیه می‌شود.

آکیتا معمولاً آموزش دستشویی را سریع یاد می‌گیرد و ذاتاً تمیز است.

سلامت و بیماری‌های شایع

یک مطالعه در بریتانیا امید به زندگی حدود ۱۱ سال را برای آکیتا گزارش کرده است. این نژاد به چند بیماری، به‌ویژه بیماری‌های خودایمنی، گرایش دارد:

• پیچ‌خوردگی معده (GDV): وضعیتی اورژانسی که در آن معده پر از گاز می‌شود و می‌چرخد. شکم نفخ‌کرده، تلاش بی‌نتیجه برای استفراغ و بی‌قراری شدید نیاز به مراجعه‌ی فوری دارد.
• سندروم وگت–کویاناگی–هارادا (VKH): بیماری خودایمنی که چشم‌ها و پوست را درگیر می‌کند و با التهاب چشم و بی‌رنگ شدن پوزه و پلک‌ها همراه است.
• آدنیت سباسه: التهاب خودایمنی غدد چربی پوست که به ریزش مو و پوسته‌ریزی منجر می‌شود.
• کم‌کاری تیروئید: از اختلالات شایع آکیتا که با آزمایش خون تشخیص داده و با دارو کنترل می‌شود.
• دیسپلازی مفصل ران و آتروفی پیشرونده‌ی شبکیه (PRA): مشکلات ارثی که با غربالگری والدین قابل‌کاهش‌اند.

نکته‌ی جالب برای دامپزشکان این است که گلبول‌های قرمز آکیتا پتاسیم زیادی دارند و ممکن است در آزمایش خون، پتاسیم به‌طور کاذب بالا گزارش شود. اطلاعات این بخش برای آگاهی شماست و جایگزین معاینه و تشخیص دامپزشک نیست.

آکیتا برای چه کسانی مناسب است؟

آکیتا یکی از وفادارترین سگ‌های دنیاست، اما این وفاداری با مسئولیت سنگینی همراه است.

آکیتا برای شما مناسب است اگر:

• تجربه‌ی نگهداری سگ بزرگ و مستقل دارید.
• خانه‌ای با حیاط امن یا فضای کافی و خنک دارید.
• سگی آرام، کم‌صدا و محافظ برای خانه و خانواده می‌خواهید.
• حاضرید روی آموزش و اجتماعی‌سازی مداوم وقت بگذارید.

آکیتا انتخاب مناسبی نیست اگر:

• اولین سگتان است.
• سگ یا گربه‌ی دیگری در خانه دارید یا می‌خواهید سگتان را به پارک سگ‌ها ببرید.
• کودکان کوچک دارید و نمی‌توانید نظارت دائمی داشته باشید.
• در منطقه‌ای بسیار گرم و بدون امکان خنک‌سازی زندگی می‌کنید.

برای کسی که شرایطش را دارد، آکیتا همراهی آرام، باشکوه و تا پایان عمر وفادار خواهد بود.