سگ شیتزو

تاریخچه و خاستگاه نژاد شیتزو

ریشهٔ شیتزو به تبت برمی‌گردد؛ جایی که سگ‌های کوچک و پرمو در صومعه‌ها نگهداری می‌شدند و گاهی به‌عنوان هدیه به دربار امپراتوری چین فرستاده می‌شدند. بسیاری از پژوهشگران معتقدند شیتزو از آمیختگی سگ‌های تبتی مانند لاسا آپسو با پکینیز چینی به وجود آمده است. تحقیقات ژنتیکی نیز شیتزو را در زمرهٔ قدیمی‌ترین نژادهای سگ قرار می‌دهد.

شیتزو در دوران سلسله‌های مینگ و چینگ سگ محبوب خانوادهٔ سلطنتی چین بود و نگهداری از آن تقریباً در انحصار دربار قرار داشت. ملکه‌مادر سی‌شی (Cixi)، که در اواخر قرن نوزدهم قدرتمندترین فرد دربار چینگ بود، برنامهٔ پرورشی ویژه‌ای برای شیتزو، پکینیز و پاگ داشت. پس از مرگ او و فروپاشی دربار، پرورش این سگ‌ها پراکنده شد و نژاد تا مرز نابودی پیش رفت.

در دهه‌های ۱۹۲۰ و ۱۹۳۰ چند شیتزو به اروپا برده شدند و نژاد امروزی بر پایهٔ همین تعداد محدود سگ بازسازی شد. شیتزو پس از جنگ جهانی دوم به آمریکا رسید و باشگاه سگ‌داران آمریکا (AKC) آن را در سال ۱۹۶۹ به رسمیت شناخت. در FCI، شیتزو در گروه سگ‌های همدم و عروسکی، بخش نژادهای تبتی قرار دارد.

ظاهر و ویژگی‌های ظاهری

شیتزو سگی کوچک اما محکم و خوش‌استخوان است؛ طول بدنش کمی بیشتر از قدش است و با سر بالا و دم پرمویی که روی پشت خم شده، ظاهری مغرور و باوقار دارد.

• قد (تا جدوگاه): حدود ۲۰ تا ۲۷ سانتی‌متر؛ طبق استاندارد نباید بیشتر از حدود ۲۷ سانتی‌متر باشد.
• وزن: حدود ۴ تا ۷٫۵ کیلوگرم.
• سر و صورت: سر گرد و پهن، پوزهٔ کوتاه و چهارگوش (نژاد براکی‌سفال یا پوزه‌کوتاه)، چشم‌های درشت، گرد و تیره که فاصلهٔ زیادی از هم دارند.
• گوش‌ها: بزرگ، افتاده و پوشیده از موی بلند که با موی گردن یکی می‌شود.

پوشش شیتزو دولایه، بلند و متراکم است و در سگ‌های نمایشی تا زمین می‌رسد. موی صورت به سمت بالا و اطراف رشد می‌کند و ظاهر «گل داوودی» یا «سر شیر» را به وجود می‌آورد. شیتزو برخلاف بسیاری از نژادها کم مو می‌ریزد؛ موهای مرده بیشتر در لابه‌لای پوشش گیر می‌کنند و اگر برس زده نشوند، گره می‌خورند.

در استاندارد نژاد همهٔ رنگ‌ها پذیرفته است. رایج‌ترین آن‌ها طلایی و سفید، مشکی و سفید، قهوه‌ای کبدی، خاکستری، طلایی یکدست و مشکی یکدست هستند. خال سفید روی پیشانی و نوک دم در بسیاری از شیتزوها دیده می‌شود.

خلق‌وخو و رفتار شیتزو

شیتزو برای همدمی ساخته شده و رفتارش هم همین را نشان می‌دهد. سگی مهربان، آرام و بسیار وابسته به خانواده است که ترجیح می‌دهد روی پای صاحبش بنشیند یا او را در خانه دنبال کند. برخلاف بسیاری از نژادهای کوچک، معمولاً عصبی یا پرخاشگر نیست و خلق‌وخوی متعادلی دارد.

شیتزو با کودکان رابطهٔ خوبی دارد، به شرط آنکه کودکان یاد گرفته باشند با سگ کوچک آرام رفتار کنند و او را از ارتفاع نیندازند. با سگ‌ها و گربه‌های دیگر نیز معمولاً به‌راحتی کنار می‌آید و از بهترین نژادها برای خانه‌هایی است که حیوان دیگری دارند.

این نژاد نسبت به غریبه‌ها ممکن است ابتدا کمی محتاط باشد، اما به‌سرعت گرم می‌گیرد. به صدای زنگ در یا حضور غریبه پارس می‌کند، ولی جزو پرپارس‌ترین نژادها به حساب نمی‌آید. شیتزو به‌شدت به توجه انسان نیاز دارد و اگر ساعت‌های طولانی تنها بماند، ممکن است دچار اضطراب جدایی شود.

نگهداری از سگ شیتزو

تغذیه

شیتزو کم‌تحرک است و به همین دلیل به‌راحتی چاق می‌شود. یک شیتزوی بالغ ۵ تا ۷ کیلویی معمولاً روزانه حدود ۷۰ تا ۱۱۰ گرم غذای خشک مخصوص نژادهای کوچک نیاز دارد؛ مقدار دقیق به سطح فعالیت، سن و انرژی غذا بستگی دارد.

• از غذایی با دانه‌های کوچک و شکل مناسب نژادهای پوزه‌کوتاه استفاده کنید تا برداشتن و جویدنش راحت باشد.
• غذا را در دو وعده بدهید و خوراکی‌های تشویقی را در محاسبهٔ کالری روزانه در نظر بگیرید.
• اضافه‌وزن، فشار روی مفاصل، ستون فقرات و دستگاه تنفسی را بیشتر می‌کند؛ کمر شیتزو باید از بالا کمی مشخص باشد.
• ظرف غذا و آب کم‌عمق و پهن، به تمیز ماندن موی صورت کمک می‌کند.

آراستگی و نظافت

آراستگی مهم‌ترین و وقت‌گیرترین بخش نگهداری شیتزوست.

• موی بلند: اگر موی شیتزو را بلند نگه می‌دارید، باید روزانه یا دست‌کم یک روز در میان تا ریشه برس بکشید؛ در غیر این صورت موها به‌سرعت گره می‌خورند.
• مدل «پاپی‌کات»: بسیاری از صاحبان شیتزو در ایران موی سگ را هر ۶ تا ۸ هفته نزد آرایشگر کوتاه می‌کنند. این مدل نگهداری را بسیار آسان‌تر می‌کند و در تابستان هم راحت‌تر است.
• موی صورت: موی بالای سر را با کش یا گیرهٔ نرم ببندید یا کوتاه کنید تا در چشم نرود.
• چشم‌ها: دور چشم را روزانه با پارچهٔ نرم مرطوب تمیز کنید تا لکهٔ اشک و عفونت ایجاد نشود.
• گوش‌ها: هفته‌ای یک بار بررسی و تمیز کنید؛ موی داخل گوش ممکن است زمینهٔ عفونت را فراهم کند.
• حمام هر سه تا چهار هفته یک بار کافی است و مو باید کاملاً خشک شود.
• دندان‌ها را مرتب مسواک بزنید؛ شیتزو مستعد مشکلات دندانی است.

ورزش و تحرک

شیتزو نیاز ورزشی کمی دارد. دو پیاده‌روی آرام ۱۵ تا ۲۰ دقیقه‌ای در روز به‌همراه بازی در خانه کافی است. این نژاد اهل دویدن طولانی یا ورزش‌های سخت نیست و نباید او را مجبور کرد.

به دلیل پوزهٔ کوتاه، تحمل گرمای شیتزو بسیار کم است. در تابستان فقط در ساعات خنک صبح و شب بیرون بروید، از فعالیت در هوای گرم و شرجی پرهیز کنید و خانه را خنک نگه دارید. نشانه‌هایی مثل خرخر شدید، له‌له زدن سنگین یا کبود شدن زبان را جدی بگیرید. به جای قلادهٔ گردن از قلادهٔ سینه‌ای استفاده کنید تا به راه هوایی فشار نیاید.

نگهداری در آپارتمان

شیتزو از بهترین نژادها برای آپارتمان است. جثهٔ کوچک، انرژی کم، پارس متوسط و خوی آرامش، آن را برای زندگی در آپارتمان‌های کوچک شهری، از جمله در تهران و شهرهای بزرگ، بسیار مناسب می‌کند. نیاز شیتزو بیشتر به حضور انسان است تا فضای بزرگ. خانه را برای او امن کنید: از پریدن از مبل و تخت بلند جلوگیری کنید و پله‌ها را با نرده ببندید تا به ستون فقرات و چشم‌هایش آسیبی نرسد.

آموزش شیتزو

شیتزو باهوش و علاقه‌مند به خوشحال کردن صاحبش است، اما گاهی لجبازی می‌کند و ترجیح می‌دهد کاری را که دوست ندارد انجام ندهد. به همین دلیل آموزش این نژاد صبر و پیوستگی می‌خواهد.

• تشویق مثبت: با خوراکی‌های کوچک، تحسین و نوازش کار کنید. شیتزو به لحن تند و تنبیه واکنش بدی نشان می‌دهد و ممکن است لجبازتر شود.
• آموزش دستشویی: سخت‌ترین بخش آموزش شیتزوست. از روز اول برنامهٔ ثابت داشته باشید، بعد از خواب، غذا و بازی او را به جای مشخص ببرید و بلافاصله پس از موفقیت تشویقش کنید. استفاده از کریت کمک زیادی می‌کند.
• جلسه‌های کوتاه: هر جلسه ۵ تا ۱۰ دقیقه و به شکل بازی باشد.
• عادت به آراستگی: از توله‌گی او را به برس زدن، دست زدن به پنجه‌ها و گوش‌ها و سشوار عادت دهید تا آرایش در بزرگسالی بی‌دردسر باشد.
• تحمل تنهایی: به‌تدریج و با فاصله‌های کوتاه به او یاد دهید تنها ماندن ترسناک نیست تا از اضطراب جدایی پیشگیری شود.

سلامت و بیماری‌های شایع

شیتزو به‌طور متوسط ۱۰ تا ۱۶ سال عمر می‌کند و بسیاری از آن‌ها تا سنین بالا فعال می‌مانند. با این حال، ساختار صورت پوزه‌کوتاه و چشم‌های برجسته، این نژاد را مستعد چند مشکل مشخص کرده است. اطلاعات این بخش صرفاً آموزشی است و جای معاینه و تشخیص دامپزشک را نمی‌گیرد.

• سندرم انسداد راه هوایی براکی‌سفال (BOAS): سوراخ‌های بینی تنگ و کام نرم بلند، تنفس را دشوار می‌کند.
• بیماری‌های چشم: زخم قرنیه، خشکی چشم، اشک‌ریزش زیاد، آب‌مروارید و بیرون‌زدگی کرهٔ چشم در ضربه.
• عفونت گوش: به دلیل گوش‌های افتاده و پرمو.
• بیماری دیسک بین‌مهره‌ای (IVDD): آسیب دیسک ستون فقرات که با درد و گاهی فلج همراه است.
• مشکلات دندان: ازدحام دندان‌ها در فک کوتاه و تجمع سریع جرم.

معاینهٔ منظم چشم و گوش، کنترل وزن، دوری از گرما و مراقبت روزانه از دندان‌ها بیشترین تأثیر را در سلامت شیتزو دارد.

شیتزو برای چه کسانی مناسب است؟

شیتزو همدمی ایده‌آل برای کسانی است که سگی کوچک، آرام و مهربان می‌خواهند که بیشتر وقتش را کنار آن‌ها در خانه بگذراند. برای ساکنان آپارتمان، سالمندان، خانواده‌هایی با کودکان آرام و افرادی که برای اولین بار سگ نگه می‌دارند، انتخاب بسیار خوبی است؛ به شرط آنکه برای آراستگی منظم وقت یا هزینهٔ آرایشگاه را در نظر بگیرند.

مناسب است برای:

• ساکنان آپارتمان‌های کوچک و متوسط
• سالمندان و افراد کم‌تحرک
• خانواده‌هایی که حیوان خانگی دیگری دارند
• صاحبان تازه‌کار که سگی آرام و خوش‌اخلاق می‌خواهند

مناسب نیست برای:

• کسانی که همراهی در ورزش و دویدن می‌خواهند
• افرادی که ساعت‌های طولانی از خانه دورند
• ساکنان مناطق گرم بدون امکان خنک نگه داشتن خانه
• کسانی که وقت یا تمایلی به برس زدن منظم ندارند